όλα τα ονόματα

Αϊσέλ, Μουμίν, Δήμος, Λεϊλά, Άννα... Καθώς παλεύω να συγκρατήσω όλα τα ονόματα των νέων μαθητών, συνειδητοποιώ για μια ακόμη φορά πως το όνομα δεν είναι παρά μία πύλη. Σε πρώτο πλάνο, πίσω από αυτό το "πεδίο-κλειδί" υπάρχει μια καρτέλα με όλα τα στοιχεία του μαθητή: φωτογραφία, ημερομηνία και τόπος γέννησης, διευθύνσεις, στοιχεία γονέων, τηλέφωνα, βαθμοί και απουσίες προηγούμενων τάξεων, διαγωγή - ένας στατιστικολόγος θα μπορούσε να εξαγάγει μπόλικα χρήσιμα συμπεράσματα από ετούτες τις καρτέλες. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού όμως μόνο παραπλεύρως είναι στατιστικός: να περάσει τις απουσίες, να κάνει τα κουμάντα του με τις βαθμολογίες ώστε να υπάρχει μια ισορροπημένη κατανομή στο σύνολο της τάξης, κ.λπ., κ.λπ. Προχωρώντας βαθύτερα, πρέπει να σκύψει πάνω από την προσωπικότητα που κρύβεται πίσω από το όνομα: να αφουγκραστεί τα ενδιαφέροντά της, να ψυχανεμιστεί τους εφηβικούς της κραδασμούς, να συζητήσει μαζί της τα ερωτήματα που την τσουρουφλίζουν, να..., να... Προφανή πράματα στη θεωρία, όμως ας τα σφυρίζουμε στον εαυτό μας κάθε φορά που δρασκελίζουμε το κατώφλι της αίθουσας, ε; Αυτό είναι το στοίχημα και για τη φετινή σχολική χρονιά: αφού μάθεις όλα τα ονόματα, να τα διαβείς κιόλας.


Ο κύριος Ζοζέ, ο ήρωας του συμπαθέστατου J. Saramago στο βιβλίο του "Όλα τα ονόματα" που διάβασα πρόσφατα, δεν είναι εκπαιδευτικός. Είναι υπάλληλος του Γενικού Ληξιαρχείου του Κράτους. Δεν γνωρίζει φυσικά όλα τα χιλιάδες ονόματα που περνάνε καθημερινά από τα χέρια του, ονόματα ζωντανών τε και νεκρών, διαβαίνει όμως κάποιο από αυτά με περισσή επιμονή και επιμέλεια. Ο κος Ραπανάκης (=saramago στα πορτογαλικά!) το προχωράει βέβαια πολύ παραπέρα: χτίζει μια ζουμερή πραγματεία πάνω στα όρια ζωής και θανάτου, βουτηγμένη σε τόνους κυνικού χιούμορ και ντοστογεφσκικής ψυχογραφικής ακρίβειας - ξεχειλίζουσα όμως από ανθρωπιά και συμπαντικό ήθος. Είναι το τρίτο του βιβλίο που διαβάζω (μετά τη "Σπηλιά" και τον "Άνθρωπο αντίγραφο") και σίγουρα δεν θα 'ναι το τελευταίο.