The Mozart "Effect"

ΟΚ, ο Mozart είναι αρκετά γνωστός για να αγνοηθεί από τα ελληνικά ΜΜΕ. Δεν είναι δα και ο Τσαλίκης, αλλά πώς να το κάνουμε: υπάρχουν μπόλικα ringtones και του Mozart στην πιάτσα...


Όλοι λοιπόν γνωρίζουμε ότι σαν σήμερα, το 1756, γεννήθηκε ο W. A. Mozart, μέγας μουσουργός, του οποίου τα έργα έχουν επηρεάσει ανεπανόρθωτα το δυτικό μουσικό σύμπαν. Θα ήθελα εδώ να σταθώ λιγάκι όχι στην υπέροχη μουσική του, αλλά στο φαινόμενο που είναι γνωστό τα τελευταία χρόνια ως "Mozart Effect". Εν συντομία, για όσους δεν το έχουν ακουστά: δυο καθηγητάδες στο University of California at Irvine, οι Gordon Shaw (φυσικός) και Frances Rauscher (πρώην τσελίστρια), διεξήγαγαν το 1993 ένα πείραμα κατά το οποίο μελέτησαν την επίδραση που είχε η ακρόαση των 10 πρώτων λεπτών της Σονάτας για 2 πιάνα σε ρε ματζόρε (Κ448) του Mozart σε καμιά σαρανταριά φοιτητάκους. Διαπίστωσαν, λοιπόν, μια προσωρινή ενίσχυση της χωρο-χρονικής τους αντίληψης, όπως αυτή μετριέται από το Stanford-Binet IQ test.


Οι καψεροί αγνοί επιστήμονες δεν ξέραν τι έμελλε γενέσθαι, όταν προσπαθούσαν με συστηματικά και ταπεινά βηματάκια (όπως γίνεται πάντα στην επιστήμη) να επιχειρηματολογήσουν πειστικά για την (προαιωνίως αισθητή) επιρροή της μουσικής πάνω στον άνθρωπο: οι έμπορες καραδοκούσαν! Ένας μάγκας εν ονόματι Don Cambell κατοχύρωσε για πάρτη του το όνομα The Mozart Effect και, έχοντας ως βάση τα πειράματα των Shaw-Rauscher, άρχισε να κονομάει. Εδώ ο καλός ο Mozart! Γιατρεύει όλες τις πληγές! Σε παίρνει τούβλο και σε κάνει Αϊνστάιν! Σου δίνει σούπερ δύναμη! Τύφλα να 'χει το RedBull! Βάλτε το cd μου να το ακούσει ο μπεμπές μες στην κοιλιά - θα γίνει ιδιοφυΐα!


Αστεία πράματα. Ο Πλάτωνας, όταν πρότεινε να εκπαιδεύονται οι παίδες με Γυμναστική και Μουσική, δεν εννούσε να δίνουμε στα παιδιά Mozart-κάψουλες των 30ml, ούτε αναβολικά. Η εκπαίδευση δεν είναι υπόθεση 10 λεπτών. Θέλει υπομονή και προσπάθεια. Θέλει δουλειά. O Mozart ήταν ιδιοφυΐα, αλλά έστρωσε τον κώλο του κάτω για να εξελίξει την προ-σχολική ιδιοφυή μουσική του. Ας ακούμε λοιπόν με αγάπη και επιμέλεια αυτά που μας λένε οι κοπιάζοντες επιστήμονες, προσοχή όμως στους τσαρλατάνους (ο Michael Linton, πρόεδρος του τμήματος Μουσικής Θεωρίας και Σύνθεσης του Middle Tennessee State University περιγράφει σε ένα άρθρο του αρκετά αναλυτικά και παραστατικά την ιστορία και τις τσαρλατανο-προεκτάσεις του Mozart Effect). Και προσοχή στις μαλακίες της TV.
Καθώς ακούω την προαναφερθείσα σονάτα Κ448 (το δεύτερο, andante μέρος της: το πρώτο μου προκαλεί νευρικότητα) και πίνω ένα ωραίο κόκκινο κρασάκι γράφοντας ετούτες τις γραμμές, δε νιώθω περισσότερο ιδιοφυής. Εξάλλου αυτή η σονάτα δεν είναι από τα καλύτερα του Mozart. Είναι όμως αρκούντως αρμονική, ηρεμιστική -και με τυλίγει γλυκά. Σε λίγο θα ρίξω στο player την τρελαμένη συμφωνία Νο. 40 σε σολ μινόρε (Κ550), αυτή που με ταρακουνάει για τα καλά. Τόσο, που δεν μπορώ παρά να μνημονεύσω, πριν κλείσω, τον θείο Οδυσσέα (ποιον άλλον; ας όψεται εκείνο το ημερολόγιο, που μου δίνει στο πιάτο τα ελυτοτσιτάτα σε καθημερινή βάση):


Ο άνθρωπος αυτός (ο Mozart) γεννήθηκε μ' ένα ποσοστό αρμονιών μέσα του, που η εκτίναξή τους γίνεται με τέτοια δύναμη, ώστε μήτε τα εξωτερικά γεγονότα προφταίνουν ν' αλλοιώσουν τη σύστασή τους μήτε τα στοιχεία τα εγγενή να εκφυλισθούν. Έχει το αυτοδύναμο ενός φυσικού πίδακα που μας θαμπώνει - και αυτό είναι που κάνει τα πράγματα να χάνουν τη χρηστική τους ιδιότητα, να κολυμπούν μισό μέτρο πιο πάνω απ' το έδαφος, σε μια σωστή πλημμύρα φωτός.

1 σχόλιο: